Boza, Mısır ve Kuzey Afrika sahilleriyle Akdenizli tüccar gemiciler aracılığıyla batıya, Hazar Denizi güneyinden doğuya, Asya içlerine ve Çin’e; İran ve Afganistan’a, Kafkaslar’dan kuzeye, Volga havzasına doğru geniş bir coğrafyaya yayılır. Balkan ülkelerinin hemen hepsinin “milli içki” olarak sahiplendiği bozanın Balkanlar’a gelişi ise, iki farklı öyküye dayandırılır. İlkinde, Orta Asya’dan kalkıp XI. Yüzyılda Karadeniz’in kuzeyinden Balkanlar’a kadar geniş bir bölgeyi ele geçiren Kıpçak Türklerinin, bozayı da kültürlerinin bir parçası olarak bölgeye taşıdığı savunulur. İkincisinde ise, horasanlı savaşçı dervişlerden Sarı Saltık yer alır.Horasan’dan gelip Anadolu’da Hacı Bektaş’a bağlanan Sarı Saltık, Rumeli’ye yerleşen ilk Müslüman Türk toplulukları da yönetmek üzere, 1263 yılında Babadağı’na, bugünkü Dobruca’ya gelir. Horasan’da öğrendiği bozacılığın bölgede yayılmasına da önayak olan Sarı Saltık, bozacı esnafının piri sayılır.93 Harbi” olarak da anılan Osmanlı-Rus Savaşı (1876) nedeniyle Rumeli’den İstanbul’a yapılan yoğun göç, bozacılık tarihinde bir dönüm noktası olur. Soydan Bozanın kurucusu Hacı İshak Soydan Makedonya Prizren 'den Türkiye'ye göç ettikten sonra, İzmit'te bir süre boza satımı ile uğraşmıştır, daha sonra kendisi 1936 yılında Pazarcık'ta boza imalatına başlamıştır. O yıllarda Pazaryeri'nin adı Pazarcık olduğundan yörede Pazarcık bozası olarak isim yapmıştır. Daha sonraki yıllarda Pazaryeri'nde başka firmaların boza imalatına başlaması üzerine 1986 yılında 'Pazarcık Soydan Bozası' olarak marka tescili yapılmıştır.
Ekim ayı geldiği zaman Pazarcıklı bozacılar Boza sezonunu açarlar. Bir çok yararı olan boza özellikle çocuklarda kemik yapısını geliştirici ve emzikli annelerin sütünü artırıcı özelliği ve bağırsak tembelliğini giderici gibi bir çok faydaları sayılabilir. Pazaryeri'nin en büyük boza imalatçılarından Soydan Boza çağın gereklerine uyum sağlıyarak Modern üretim ve dolum tesislerine sahip ve Marmara bölgesinin yanı sıra Ankara, İzmir, Konya, Niğde gibi bir çok illere boza sevkiyatı yaparak Pazarcık bozasının ve ilçenin tanınmasında büyük rol oynamaktadırlar. Kış gecelerinin vaz geçilmez içeceklerinden olan boza artı 4 derece de 20 gün bozulmadan durabiliyor.
İbrahim Öztosun